Emil Zelma
W praktyce rynku pracy coraz częściej mamy do czynienia z sytuacją, w której jedna osoba wykonuje umowa o pracę i zlecenie jednocześnie. Powód jest prosty: chęć zwiększenia dochodów.
W takich przypadkach pojawia się zbieg ubezpieczeń, który wpływa na sposób rozliczania składek ZUS. Dla pracownika i zleceniodawcy kluczowe jest ustalenie, z którego tytułu umowy należy opłacać składki społeczne, a z którego tylko składkę zdrowotną.
Spis treści
ukryj
Zbieg tytułów do ubezpieczeń. Co to takiego jest?
Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych oznacza sytuację, w której dana osoba spełnia warunki do objęcia składkami z dwóch lub więcej źródeł jednocześnie. Mogą być to:
- umowa o pracę,
- umowa zlecenia,
- działalność gospodarcza,
- emerytura.
Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określają, który tytuł ma pierwszeństwo i kiedy trzeba odprowadzać pełne składki.
Na czym polega zbieg tytułów do ubezpieczeń?
Najprościej mówiąc, zbieg ubezpieczeń ZUS występuje wtedy, gdy jedna osoba jednocześnie podlega kilku rodzajom zatrudnienia lub aktywności zawodowej. Sam fakt posiadania dwóch umów nie oznacza jednak automatycznie konieczności płacenia pełnych składek z każdego źródła.
| Warto wiedzieć Kluczowe znaczenie ma to, czy dana osoba osiąga z etatu co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. Właśnie od tego zależy, czy umowa zlecenia będzie objęta obowiązkowymi składkami społecznymi, czy jedynie składką zdrowotną. |
Umowa zlecenia u własnego pracodawcy
Szczególna sytuacja występuje wtedy, gdy zawiera się umowę zlecenia z tym samym podmiotem, z którym pracownik ma już umowę o pracę. W takim przypadku ZUS traktuje oba źródła przychodu jako jedno zatrudnienie pracownicze.
Oznacza to, że wynagrodzenie ze zlecenia jest doliczane do wynagrodzenia etatowego, a od całej kwoty naliczane są wszystkie składki pracownicze, w tym ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne. Nie ma tutaj znaczenia wysokość pensji osiąganej z etatu.
Umowa zlecenia zawarta z inną firmą
Najwięcej pytań dotyczy sytuacji, gdy pracownik wykonuje umowę o pracę w jednej firmie, a dodatkowe zlecenie realizuje dla innego podmiotu. Wtedy sposób rozliczenia zależy od wysokości wynagrodzenia z etatu.
Gdy etat zapewnia co najmniej minimalne wynagrodzenie
Jeżeli pracownik otrzymuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie równe lub wyższe niż kwota minimalnego wynagrodzenia, sytuacja jest stosunkowo prosta. Z etatu opłacane są obowiązkowo wszystkie składki społeczne, a także składka zdrowotna.
Z tytułu umowy zlecenia obowiązkowa pozostaje wtedy wyłącznie składka na ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczenia społeczne, czyli emerytalne i rentowe, nie są obowiązkowe. W praktyce wiele osób rezygnuje z tej możliwości, ponieważ pełne składki są już odprowadzane z etatu.
Gdy etat nie zapewnia minimalnego wynagrodzenia
Inaczej wygląda sytuacja, gdy wynagrodzenie z etatu jest niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Wtedy umowa zlecenia staje się dodatkowym obowiązkowym źródłem ubezpieczeń społecznych.
Oznacza to, że od tytułu umowy zlecenia należy naliczać składki emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz zdrowotne. W praktyce składki pobiera się z obu źródeł do momentu, aż łączna podstawa wymiaru składek osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Składka zdrowotna przy zbiegu umów
Wiele osób błędnie zakłada, że skoro pełne składki społeczne są opłacane z etatu, to umowa zlecenia nie generuje już żadnych obowiązków wobec ZUS. Tak jednak nie jest.
Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest co do zasady opłacana od każdego tytułu odrębnie. Oznacza to, że osoba posiadająca etat i dodatkowe zlecenie będzie miała potrącane składki zdrowotne zarówno z wynagrodzenia pracowniczego, jak i z wynagrodzenia z umowy zlecenia.
Student do 26. roku życia a umowa zlecenia
Przepisy przewidują również szczególne rozwiązanie dla młodych osób uczących się. Zwolnienie z ZUS student dotyczy uczniów i studentów, którzy nie ukończyli 26 lat.
Jeżeli taka osoba wykonuje pracę w ramach umowy zlecenia, to co do zasady z tego tytułu nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu.
Co ważne, zwolnienie działa niezależnie od tego, czy student równocześnie pracuje na etacie. Nawet jeśli wykonuje pracy na podstawie etatu i dodatkowo realizuje zlecenie, umowa zlecenia może pozostać całkowicie zwolniona ze składek.
A co z umową o dzieło?
W kontekście zbiegu umów warto wspomnieć także o tym, że umowa o dzieło co do zasady nie stanowi samodzielnego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Typowa umowa o dzieło, tzn. zawarta z podmiotem innym niż własny pracodawca, nie powoduje obowiązku opłacania składek społecznych.
| Warto wiedzieć Inaczej może być wtedy, gdy umowa o dzieło jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. Wówczas traktuje się ją podobnie jak przychód pracowniczy. |
Dlaczego prawidłowe rozliczenie jest tak ważne?
Błędy przy ustalaniu, czy występuje zbieg tytułów do ubezpieczeń ZUS, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji. Nieprawidłowe zgłoszenie do ubezpieczeń oznacza konieczność korekt dokumentów, dopłaty zaległych składek i odsetek.
Dlatego przy każdej sytuacji, gdy występuje umowa o pracę i umowa cywilnoprawna, warto dokładnie przeanalizować wysokość wynagrodzenia z etatu oraz charakter dodatkowego zlecenia. Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy wynagrodzenie z etatu osiąga poziom minimalny oraz czy zleceniobiorca ma status studenta.
Podsumowanie
Zbieg tytułów do ubezpieczeń to jeden z najczęstszych problemów przy rozliczaniu osób łączących etat i umowa zlecenia. Najważniejsza zasada jest prosta: jeżeli umowa o pracę zapewnia co najmniej minimalne wynagrodzenie, to ze zlecenia obowiązkowa jest zwykle tylko składka zdrowotna. Gdy etat nie osiąga minimalnej kwoty, umowa zlecenia staje się również obowiązkowym źródłem składek społecznych.
