Redakcja K24
Spory rodziców o kontakty z dzieckiem i o pieniądze często kończą się w sądzie. Dla firmy ważny jest jednak dopiero ostatni etap: zajęcie komornicze. Wtedy alimenty z wynagrodzenia przestają być prywatną sprawą pracownika. Stają się obowiązkiem działu kadr i księgowości. Poniżej wyjaśniamy, co konkretnie zrobić, ile można potrącić i jak to ująć w ewidencji.
Spis treści
ukryj
Kontakty z dzieckiem i alimenty to dwie osobne sprawy
Zacznijmy od kwestii, która często wraca w rozmowach z pracownikami. Rodzic, który nie płaci alimentów, nie traci przez to prawa do kontaktów z dzieckiem. Z kolei drugi rodzic nie może samowolnie wstrzymać spotkań w ramach „kary”. Kontakty i obowiązek alimentacyjny działają niezależnie. Spory o jedno i drugie rozstrzyga sąd rodzinny.
Dlatego pracodawca nie powinien wchodzić w rolę mediatora. Jeśli pracownik prosi o wstrzymanie potrąceń, bo „była żona nie daje mu widywać dziecka”, odpowiedź jest prosta. Firma wykonuje tytuł wykonawczy i zajęcie komornika. Zmienić je może tylko sąd albo komornik, nie sam pracownik.
Alimenty z wynagrodzenia – ile wolno potrącić
Kodeks pracy wyznacza limity potrąceń. Przy świadczeniach alimentacyjnych pracodawca może potrącić do 3/5 wynagrodzenia, czyli 60% kwoty netto. Przy innych długach egzekwowanych przez komornika limit wynosi połowę wynagrodzenia. Co więcej, alimentów nie chroni kwota wolna od potrąceń, która obowiązuje przy innych długach.
W praktyce oznacza to, że pracownik z zajęciem alimentacyjnym może otrzymać na rękę nawet mniej niż połowę pensji. Pracodawca nie ocenia, czy to sprawiedliwe. Jego zadaniem jest prawidłowe wyliczenie kwoty.
Kolejność potrąceń
Należności alimentacyjne mają pierwszeństwo przed innymi potrąceniami. Najpierw pracodawca potrąca alimenty, następnie inne długi egzekwowane przez komornika. Dopiero potem rozlicza zaliczki pieniężne i kary porządkowe. Ponadto potrąceń dokonuje się po odliczeniu składek ZUS, zaliczki na PIT i wpłat do PPK, jeśli pracownik w nim uczestniczy.
Przykład liczbowy
Pracownik zarabia 5 000 zł netto miesięcznie. Komornik zajął wynagrodzenie na bieżące alimenty w kwocie 1 500 zł oraz na zaległości alimentacyjne w kwocie 9 000 zł.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Wynagrodzenie netto | 5 000 zł |
| Limit potrąceń alimentacyjnych (60%) | 3 000 zł |
| Bieżące alimenty | 1 500 zł |
| Spłata zaległości w tym miesiącu | 1 500 zł |
| Do wypłaty pracownikowi | 2 000 zł |
Zatem pracodawca przekazuje komornikowi 3 000 zł, a pracownikowi wypłaca 2 000 zł. Gdyby pracownik miał jeszcze dług z tytułu kredytu, w tym miesiącu nic więcej nie da się potrącić. Limit 60% wyczerpały bowiem alimenty.
Co zrobić po otrzymaniu zajęcia od komornika
Zajęcie wynagrodzenia przychodzi zwykle pocztą lub drogą elektroniczną. Warto od razu przekazać je osobie odpowiedzialnej za płace. Poniżej lista kroków.
- Złóż oświadczenie komornikowi. Pracodawca ma na to tydzień. Podaje w nim m.in. wysokość wynagrodzenia i informację o innych zajęciach.
- Wylicz kwotę potrącenia. Sprawdź limit 60% netto i kolejność potrąceń.
- Przekaż pieniądze komornikowi. Przelew powinien trafić do komornika w terminie wypłaty pensji, a nie wtedy, gdy firma „znajdzie czas”.
- Poinformuj pracownika. Pracownik również otrzymuje zawiadomienie od komornika, jednak warto wyjaśnić mu wyliczenie na pasku płacowym.
- Prowadź kartę potrąceń. Dzięki temu łatwo wykażesz, ile i kiedy przekazano.
Gdy pracownik odchodzi z firmy
Przy rozwiązaniu umowy pracodawca zawiadamia komornika o ustaniu zatrudnienia. Ponadto w świadectwie pracy wpisuje informację o zajęciu wynagrodzenia, nazwę komornika i sygnaturę sprawy. Dzięki temu nowy pracodawca może kontynuować potrącenia.
Jak zaksięgować potrącenie alimentów
W pełnej księgowości potrącenie przechodzi przez rozrachunki z pracownikami. Przykładowy schemat wygląda tak:
- naliczenie wynagrodzenia netto: Wn konto 231 „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”,
- potrącenie alimentów: Wn 231, Ma 234 „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” (lub konto rozrachunków z komornikiem),
- przelew do komornika: Wn 234, Ma 130 „Rachunek bankowy”,
- wypłata reszty pensji: Wn 231, Ma 130.
W KPiR sprawa jest prostsza. Kosztem jest wynagrodzenie brutto, bez względu na to, komu trafiają pieniądze. Potrącenie alimentów nie zmienia więc wysokości kosztu podatkowego. Natomiast lista płac musi jasno pokazywać kwotę potrąconą i przekazaną komornikowi.
Umowa zlecenia i inne umowy
Zajęcie może dotyczyć także zleceniobiorcy. Gdy zleceniobiorca otrzymuje stałe, powtarzające się wynagrodzenie, ochrona przed potrąceniami działa podobnie jak przy etacie. Przy jednorazowych wypłatach zasady bywają inne. Dlatego przy umowach cywilnoprawnych warto zawsze dopytać komornika, jak traktuje dane świadczenie.
Skutki błędu po stronie pracodawcy
Zignorowanie zajęcia to poważne ryzyko. Jeśli pracodawca wypłaci pracownikowi całą pensję, komornik może dochodzić niepotrąconej kwoty od firmy. Co więcej, może nałożyć grzywnę za niewykonanie obowiązków. Z kolei potrącenie ponad limit naraża firmę na roszczenie pracownika o wyrównanie.
Najczęstsze błędy w praktyce to:
- stosowanie kwoty wolnej do alimentów,
- liczenie limitu od kwoty brutto zamiast netto,
- pomijanie premii, nagród i ekwiwalentu za urlop przy wyliczeniu,
- przelew do komornika z opóźnieniem,
- brak informacji o zajęciu w świadectwie pracy.
Alimenty a podatek pracownika i przedsiębiorcy
Pracownicy i przedsiębiorcy płacący alimenty często pytają, czy mogą je odliczyć w PIT. Zasadniczo alimenty na własne dzieci nie obniżają podatku. Ustawa dopuszcza odliczenie tylko w wąskich sytuacjach, na przykład przy dzieciach pobierających zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną. Warto to sprawdzić przed złożeniem zeznania, zwłaszcza przy rozliczeniu według skali, którą opisujemy w tekście o tym, jak działa podatek progresywny w Polsce.
Rodzice w trudnej sytuacji rodzinnej korzystają też z uprawnień pracowniczych. Na przykład przy chorobie dziecka przysługuje zasiłek opiekuńczy. Zmiany w drukach opisaliśmy w tekście o nowym wniosku o zasiłek opiekuńczy. Warto również znać nowe urlopy dla rodziców, ponieważ pracownicy coraz częściej o nie pytają.
Podsumowanie
Spór o kontakty z dzieckiem nie wpływa na obowiązek płacenia alimentów, a pracodawca nie rozstrzyga takich konfliktów. Jego rola zaczyna się wraz z zajęciem komorniczym. Alimenty z wynagrodzenia pracodawca potrąca do 60% kwoty netto, bez kwoty wolnej i przed innymi długami. Po otrzymaniu zajęcia trzeba w ciągu tygodnia złożyć oświadczenie, a następnie regularnie przekazywać pieniądze komornikowi. W efekcie dobrze prowadzona karta potrąceń i poprawne księgowanie chronią firmę przed odpowiedzialnością za cudzy dług.
Zdjęcie: Kelly Sikkema / Unsplash






