Redakcja K24
Ustawa deregulacyjna przewiduje umorzenie zaległości ZUS o łącznej wartości około 315 mln zł. Chodzi o stare długi składkowe tysięcy płatników, których ściąganie przestało się państwu opłacać. Przepisy trafiły już do podpisu prezydenta. Dopóki prezydent ich nie podpisze, a ustawa nie wejdzie w życie, traktuj je jako zapowiedź. Mimo to warto już teraz uporządkować rozrachunki z ZUS w swojej firmie.
Na czym polega umorzenie zaległości ZUS z mocy prawa
Najważniejsza zmiana dotyczy trybu. Umorzenie ma nastąpić automatycznie, czyli bez wniosku płatnika i bez indywidualnej decyzji. Dotychczas dłużnik musiał zwykle sam wystąpić do ZUS i wykazać na przykład trudną sytuację materialną. Teraz ustawodawca uznał, że dalsze dochodzenie najstarszych należności kosztuje więcej, niż przynosi. W efekcie zaległości po prostu znikną z kont płatników.
Nie oznacza to jednak, że skorzysta każdy, kto ma dług w ZUS. Nowe przepisy obejmują tylko określoną grupę starych należności. Ponadto ustawa zawiera jeden kluczowy wyjątek, przy którym umorzenie nie zadziała. Dlatego zanim skreślisz zobowiązanie w księgach, sprawdź dokładne brzmienie przepisów po ich publikacji w Dzienniku Ustaw.
Kogo dotyczą nowe przepisy
Ustawa dotyczy płatników składek, czyli przedsiębiorców i innych podmiotów, które rozliczają składki za siebie lub za ubezpieczonych. Jeśli nie masz pewności, czy jesteś płatnikiem w rozumieniu przepisów, zajrzyj do tekstu płatnik – kto to i jak definiują go przepisy. Z kolei o objęciu konkretnej zaległości zdecydują kryteria zapisane w ustawie, przede wszystkim okres i charakter należności.
Wyjątek, przez który nie każdy skorzysta
Ustawa przewiduje jeden istotny wyjątek od automatycznego umorzenia. Jego dokładny zakres poznasz z ostatecznego tekstu ustawy. W praktyce oznacza to, że część płatników nadal będzie musiała spłacić zaległość mimo jej wieku. Nie zakładaj więc z góry, że twój dług zniknie.
Przed zmianą stanu rozrachunków zrób trzy rzeczy:
- Ustal, z jakiego okresu pochodzi zaległość i jakiego funduszu dotyczy.
- Sprawdź, czy twoja sytuacja nie mieści się w wyjątku przewidzianym w ustawie.
- Porównaj saldo w księgach z saldem widocznym w ZUS.
Jak sprawdzić, czy masz stare zaległości w ZUS
Najszybciej zrobisz to przez Platformę Usług Elektronicznych. W zakładce z rozliczeniami zobaczysz stan konta płatnika, w tym ewentualne zadłużenie. Jeśli nie masz jeszcze profilu, skorzystaj z instrukcji jak założyć konto na PUE ZUS. Możesz również wystąpić o zaświadczenie o niezaleganiu albo o informację o stanie rozliczeń.
Warto zrobić to dwa razy. Po raz pierwszy przed wejściem ustawy w życie, aby znać punkt wyjścia. Następnie po jej wejściu w życie, aby potwierdzić, że ZUS faktycznie wyzerował saldo. Dopiero wtedy masz twardą podstawę do korekty w ewidencji.
Zaległość przedawniona a umorzona – to nie to samo
Część bardzo starych należności mogła już ulec przedawnieniu. Zasadniczo należności ze składek przedawniają się po 5 latach, jednak przepisy przewidują przypadki zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia. Przedawnienie i umorzenie to różne instytucje. Natomiast skutek dla płatnika jest podobny: ZUS nie może skutecznie żądać zapłaty. Dlatego przy porządkowaniu rozrachunków opisz w dokumentacji, na jakiej podstawie usuwasz zobowiązanie.
Umorzenie zaległości ZUS w księgach rachunkowych
Firmy prowadzące pełną księgowość ujmują zobowiązania wobec ZUS memoriałowo. Zatem niezapłacone składki od lat widnieją w bilansie po stronie zobowiązań. Po umorzeniu zobowiązanie wygasa, więc trzeba je wyksięgować. Zwykle robi się to przez pozostałe przychody operacyjne.
Przykład: spółka ma w księgach starą zaległość wobec ZUS w kwocie 1 200 zł. Po wejściu ustawy w życie i potwierdzeniu salda w ZUS księgowa sporządza dowód PK z opisem podstawy prawnej. Następnie księguje:
| Operacja | Wn | Ma | Kwota |
|---|---|---|---|
| Umorzenie zaległości składkowej z mocy ustawy | Rozrachunki z ZUS | Pozostałe przychody operacyjne | 1 200 zł |
Odsetki za zwłokę naliczone wcześniej w księgach rozlicz analogicznie, ale w przychodach finansowych. Jeśli nie ujmowałeś odsetek na bieżąco, nie musisz ich teraz dopisywać.
Skutki podatkowe – na co uważać
Przepisy podatkowe co do zasady traktują wartość umorzonych zobowiązań jako przychód. Jednak przy składkach liczy się także to, czy wcześniej trafiły one do kosztów podatkowych. Składki finansowane przez płatnika stają się kosztem podatkowym dopiero po zapłacie. Skoro niezapłacone składki nie obniżyły wcześniej podstawy opodatkowania, ich umorzenie może nie rodzić przychodu podatkowego. Mimo to każdą taką sytuację przeanalizuj indywidualnie, ponieważ znaczenie mają szczegóły ustawy i ewentualne przepisy szczególne.
W efekcie przychód bilansowy z umorzenia często nie będzie przychodem podatkowym. Wtedy w kalkulacji podatku dochodowego wyłącz go jako przychód niepodatkowy.
Przedsiębiorca na KPiR lub ryczałcie
Osoby prowadzące jednoosobową działalność na KPiR lub ryczałcie nie ujmują zobowiązań wobec ZUS w ewidencji. Składki społeczne odliczają lub ujmują w kosztach dopiero po zapłacie. Dlatego umorzenie nie wymaga od nich żadnego wpisu w księdze. Wystarczy zachować potwierdzenie z PUE ZUS, że saldo jest zerowe.
Warto jednak pamiętać o drugiej stronie medalu. Umorzone składki emerytalne prawdopodobnie nie zasilą konta ubezpieczonego. Może to mieć znaczenie przy ustalaniu przyszłej emerytury i stażu ubezpieczeniowego. Jeśli chcesz zachować te okresy, sprawdź w ZUS, jakie masz możliwości.
Co zrobić z bieżącymi składkami
Nowe przepisy dotyczą wyłącznie starych zaległości. Bieżące składki nadal musisz płacić w terminie, a każde opóźnienie oznacza odsetki za zwłokę. Szczegóły znajdziesz w tekście o tym, jakie są konsekwencje zapłaty składki ZUS po terminie. Co więcej, nowe zaległości mogą blokować zaświadczenie o niezaleganiu, potrzebne na przykład w przetargach czy przy kredycie.
Jeśli masz obecnie problem z płynnością, nie licz na kolejne automatyczne umorzenie. Lepiej od razu skorzystać z dostępnych narzędzi, takich jak układ ratalny, odroczenie terminu płatności albo wniosek o umorzenie na zasadach ogólnych.
Lista kontrolna dla biura rachunkowego
- Zidentyfikuj klientów, którzy mają w księgach stare, nieuregulowane zobowiązania wobec ZUS.
- Poczekaj na publikację ustawy i sprawdź datę jej wejścia w życie.
- Zweryfikuj, czy zaległość klienta nie mieści się w wyjątku.
- Pobierz potwierdzenie salda z PUE ZUS po umorzeniu.
- Zaksięguj umorzenie dowodem PK i opisz podstawę prawną.
- Wyłącz przychód z umorzenia z podstawy opodatkowania, jeśli składki nie były wcześniej kosztem.
Podsumowanie
Umorzenie zaległości ZUS ma objąć około 315 mln zł starych długów i nastąpi automatycznie, bez wniosków płatników. Ustawa czeka jednak na podpis prezydenta, więc na razie traktuj ją jako zapowiedź. Ponadto przepisy przewidują wyjątek, przez który nie każdy dłużnik skorzysta. W praktyce najpierw sprawdź saldo na PUE ZUS, następnie porównaj je z księgami, a po wejściu ustawy w życie wyksięguj zobowiązanie przez pozostałe przychody operacyjne. Pamiętaj również, że umorzenie nie dotyczy bieżących składek, które nadal trzeba płacić terminowo.
Zdjęcie: Kelly Sikkema / Unsplash
