Redakcja K24
Zwolnienie ze świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia to popularne rozwiązanie. Pracodawca nie chce, aby odchodzący pracownik miał dostęp do klientów, danych czy systemów. Problem pojawia się wtedy, gdy po kilku tygodniach firma potrzebuje tej osoby z powrotem. Czy może ją po prostu wezwać do pracy? Wyjaśniamy, co mówią przepisy, jak to wygląda w praktyce i jak ująć ten okres w dokumentacji i na liście płac.
Czym jest zwolnienie ze świadczenia pracy
Podstawą jest art. 36² Kodeksu pracy. Zgodnie z nim pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. Przepis łączy to uprawnienie z wypowiedzeniem umowy o pracę. W efekcie nie da się z niego skorzystać w trakcie zwykłego trwania umowy.
Pracownik w tym czasie nadal pozostaje w stosunku pracy. Zachowuje także prawo do wynagrodzenia. Nie musi natomiast przychodzić do firmy ani wykonywać poleceń dotyczących pracy. Co ważne, decyzja należy do pracodawcy. Pracownik nie musi się na nią zgadzać, a pracodawca nie musi jej uzasadniać.
Jaką formę wybrać
Przepisy nie narzucają formy zwolnienia. Mimo to warto zrobić to na piśmie, najlepiej razem z wypowiedzeniem albo w osobnym oświadczeniu. Dzięki temu firma ma dowód, od kiedy pracownik nie świadczy pracy. Dokument trafia następnie do akt osobowych. Jeśli masz wątpliwości, do której części akt go odłożyć, sprawdź nasz tekst o tym, do której części akt trafia dany dokument.
Czy pracodawca może odwołać zwolnienie ze świadczenia pracy
Kodeks pracy nie reguluje wprost odwołania takiego zwolnienia. Dlatego odpowiedź wynika z ogólnych zasad dotyczących oświadczeń woli. Oświadczenie pracodawcy staje się skuteczne, gdy dotrze do pracownika. Od tej chwili pracodawca nie może go jednostronnie cofnąć. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której odwołanie dotarło do pracownika wcześniej lub równocześnie z samym oświadczeniem.
W praktyce dominuje więc pogląd, że jednostronne wezwanie do pracy jest nieskuteczne. Pracownik, który nie stawi się w firmie, nie narusza obowiązków. Pracodawca nie może zatem uznać jego nieobecności za nieusprawiedliwioną. Nie może również zastosować kary. Zasady nakładania kar opisujemy w artykule o tym, jak ukarać pracownika i jak się od kary odwołać, jednak w tej sytuacji kara byłaby po prostu bezpodstawna.
Kiedy powrót do pracy jest możliwy
Rozwiązaniem jest porozumienie z pracownikiem. Jeśli pracownik zgodzi się wrócić, strony mogą zmienić wcześniejsze ustalenia. Takie porozumienie najlepiej spisać. Powinno ono wskazywać datę powrotu, zakres zadań i okres, do kiedy pracownik będzie świadczył pracę.
Część specjalistów dopuszcza także zastrzeżenie w samym oświadczeniu, że pracodawca może wezwać pracownika do pracy. Takie rozwiązanie budzi jednak spory. Pracownik może bowiem uznać, że skoro zwolnienie było warunkowe, musi pozostawać w gotowości. Co więcej, w razie sporu sąd może ocenić je różnie. Dlatego bezpieczniejsza jest zgoda pracownika.
Zwolnienie a urlop wypoczynkowy
To częsty błąd w kadrach. Zwolnienie ze świadczenia pracy nie jest urlopem wypoczynkowym. Nie „zużywa” więc dni urlopu, które pracownikowi przysługują. Jeśli pracownik ich nie wykorzysta, firma musi wypłacić ekwiwalent przy rozwiązaniu umowy.
Pracodawca może jednak w okresie wypowiedzenia udzielić pracownikowi zaległego lub bieżącego urlopu. Wynika to z art. 167¹ Kodeksu pracy. Najlepiej zrobić to w takiej kolejności:
- Wręcz wypowiedzenie i wskaż w nim termin urlopu na początku okresu wypowiedzenia.
- Na pozostały czas zwolnij pracownika z obowiązku świadczenia pracy.
- Oba oświadczenia przekaż na piśmie i odłóż do akt.
Dzięki temu firma unika wypłaty ekwiwalentu i jednocześnie odsuwa pracownika od bieżących spraw.
Jak rozliczyć wynagrodzenie za okres zwolnienia
Za okres zwolnienia pracownik otrzymuje wynagrodzenie. Przepisy wykonawcze nakazują ustalać je tak jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. W praktyce oznacza to, że:
- stałe składniki w stawce miesięcznej (np. pensja zasadnicza) wypłacasz w normalnej wysokości,
- zmienne składniki (np. premie zależne od wyników, dodatki za nadgodziny) liczysz ze średniej z ostatnich 3 miesięcy,
- przy znacznych wahaniach zmiennych składników okres uśredniania może wynosić do 12 miesięcy.
Na liście płac warto wyodrębnić pozycję „wynagrodzenie za czas zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy”. Ułatwi to późniejsze kontrole. Wynagrodzenie to jest przychodem ze stosunku pracy. Z tego względu firma pobiera zaliczkę na PIT i nalicza składki ZUS na takich samych zasadach jak od zwykłej pensji.
Przykład liczbowy
Pracownik zarabia 6 000 zł brutto pensji zasadniczej. Dodatkowo otrzymywał zmienną premię: 900 zł, 600 zł i 1 200 zł w ostatnich 3 miesiącach. Pracodawca zwolnił go ze świadczenia pracy na cały miesiąc, w którym pracownik miałby 160 godzin pracy.
| Składnik | Sposób ustalenia | Kwota |
|---|---|---|
| Pensja zasadnicza | w stałej wysokości | 6 000 zł |
| Premia zmienna | (900 + 600 + 1 200) / 3 | 900 zł |
| Razem brutto | przed składkami i PIT | 6 900 zł |
W przykładzie przyjęliśmy uproszczenie: pracownik przepracował w okresie odniesienia pełne miesiące. Przy niepełnych miesiącach średnią liczy się za pomocą współczynnika godzinowego. Wtedy wynik może się różnić.
Ujęcie w kosztach
Wynagrodzenie za czas zwolnienia stanowi dla firmy koszt uzyskania przychodu, podobnie jak zwykłe płace. W pełnej księgowości ujmujesz je na koncie wynagrodzeń w korespondencji z rozrachunkami z pracownikami. Z kolei w KPiR wpisujesz je w kolumnie wynagrodzeń. Składki ZUS finansowane przez pracodawcę również trafiają do kosztów na zwykłych zasadach.
Co zrobić, gdy firma potrzebuje pracownika z powrotem
Jeśli zwolnienie ze świadczenia pracy już obowiązuje, a firma pilnie potrzebuje pracownika, działaj według prostego schematu:
- Skontaktuj się z pracownikiem i zaproponuj powrót, zamiast wydawać polecenie.
- Ustal na piśmie datę powrotu, zadania i ewentualne dodatkowe wynagrodzenie.
- Zmień ewidencję czasu pracy od dnia powrotu.
- Od tego dnia rozliczaj wynagrodzenie jak za pracę, a nie jak za zwolnienie.
Gdy pracownik odmówi, pracodawca nie ma narzędzi, by go zmusić. Nie może też obniżyć mu wynagrodzenia ani skrócić okresu wypowiedzenia. Natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby strony rozwiązały umowę wcześniej za porozumieniem.
Najczęstsze błędy i ich skutki
- Uznanie nieobecności za nieusprawiedliwioną. Pracownik może dochodzić wynagrodzenia, a firma ryzykuje spór sądowy.
- Potraktowanie zwolnienia jak urlopu. W efekcie firma nie wypłaca ekwiwalentu, a to grozi roszczeniem pracownika i karą przy kontroli inspekcji pracy.
- Wypłata samej pensji zasadniczej. Pominięcie zmiennych składników zaniża wynagrodzenie i wymaga korekty listy płac oraz deklaracji ZUS.
- Brak dokumentu. Bez pisemnego oświadczenia trudno udowodnić, od kiedy pracownik nie świadczył pracy.
Pamiętaj także o końcowych formalnościach. Po rozwiązaniu umowy musisz wydać pracownikowi świadectwo pracy. Szczegóły znajdziesz w tekście o tym, kiedy trzeba wystawić świadectwo pracy. Jeśli zwolnienie dotyczy większej grupy osób, przydatny będzie również poradnik o tym, jak przebiega redukcja etatów w praktyce.
Podsumowanie
Zwolnienie ze świadczenia pracy to jednostronna decyzja pracodawcy, możliwa tylko w okresie wypowiedzenia. Po doręczeniu oświadczenia pracodawca nie może go skutecznie cofnąć bez zgody pracownika. Dlatego przed wręczeniem zwolnienia warto przemyśleć, czy firma na pewno nie będzie potrzebować tej osoby. Najpierw udziel zaległego urlopu, a dopiero potem zwolnij pracownika z pracy na resztę okresu. Wynagrodzenie licz jak za urlop, z uwzględnieniem zmiennych składników, a cały okres opodatkuj i oskładkuj jak zwykłą pensję. Jeśli natomiast pracownik ma wrócić, zawrzyj z nim pisemne porozumienie.
Zdjęcie: Vitaly Gariev / Unsplash






